Bölgenize Uygun Bitki Seçimi

Yeni başlayan hemen herkesin ilk sorusu aynı: "Hangi bitkiyi alsam?" Oysa doğru soru şu olmalı: "Benim balkonumda, benim şehrimde hangi bitki kendi kendine yaşar?" Aynı fesleğen İzmir'de bir balkonda çalı gibi büyürken Erzurum'da eylül ortasında pes edebilir. Bitkinin suçu yok; iklimle bitki eşleşmediğinde ne kadar özenli sulasanız da sonuç değişmiyor.

Bu yüzden iklime uygun bitki seçimi, gübreden de saksıdan da önce gelen bir karar. Bu kararı bir kez doğru verdiğinizde bahçeciliğin geri kalanı gerçekten kolaylaşıyor.

Bölgenizin İklimini Nasıl Okursunuz?

"İklimimi bilmiyorum ki" demeyin. Aslında biliyorsunuz, sadece bahçecilik diliyle ifade etmemişsiniz. Üç soruya cevap verirseniz elinizde kullanılabilir bir profil olur.

Kışın en soğuk gecesi kaç dereceye iniyor?

Bitkiler kışın ortalamasına göre değil, en sert geceye göre ölür. Şehrinizde kış boyunca termometrenin gördüğü en düşük değeri hatırlayın ya da hava durumu geçmişinden bakın. Sonra bunu şöyle yorumlayın:

• Sıfırın altına neredeyse hiç inmiyorsa: defne, biberiye, limon, zeytin, sardunya gibi türler balkonda kışlayabilir.
• Birkaç gece 0 ile -5 arasına iniyorsa: yarı dayanıklı bitkileri duvara yakın, korunaklı bir köşeye alıp saksıyı sarmanız gerekir.
• -10 ve altını görüyorsanız: hassas türleri yaz bitkisi kabul edin; kışın içeri alacağınızı baştan planlayın.

Yazın sıcak mı, nem mi baskın?

İki bölge de "yazın çok sıcak" diyebilir ama sorunları farklıdır. Kuru sıcakta bitki susuzluktan, nemli sıcakta mantar hastalıklarından zorlanır. Karadeniz gibi nemli yerlerde ortancalar, eğreltiler, yeşillikler rahat eder; küllemeye karşı bitkiler arasında hava sirkülasyonu bırakmak gerekir. İç Anadolu ve Güneydoğu'nun kuru sıcağında ise lavanta, kekik, adaçayı, sukulentler ve domates gibi güneşi seven türler öne çıkar.

Balkonunuz hangi yöne bakıyor?

Şehrin iklimi kadar önemli olan bir şey daha var: balkonunuzun kendi mikro iklimi. Güneye bakan kapalı bir balkon, bulunduğu şehirden bir tık daha "sıcak bölge" gibi davranır. Kuzeye bakan, rüzgâr alan bir balkon ise tersine. Işık ve sıcaklık koşullarını değerlendirmeyi anlatan rehberde geçen basit yöntem işe yarar: bir gün boyunca saat başı balkona bakıp güneşin hangi köşede, kaç saat durduğunu not edin. Günde 6 saatten fazla doğrudan güneş alan bir yer sebze ve akdeniz otları için uygundur; 3 saatin altı ise yeşillikler ve gölge sevenler demektir.

İklim Tipine Göre Hangi Bitkiler Tutar?

"Peki listeyi ver" diyorsanız, işte iklim tiplerine göre başlangıç için yüksek başarı oranlı türler.

Ilıman ve nemli kıyı iklimi

Kışı yumuşak, yazı nemli geçen sahil şeritlerinde balkon bahçeciliği en cömert halindedir. Maydanoz, roka, nane, dereotu, marul neredeyse yıl boyu yetişir. Biberiye ve defne saksıda kışı dışarıda geçirir. Limon ve mandalina cüce çeşitleri büyük saksıda mümkündür ama nemli havada yaprak hastalıklarına dikkat gerekir. Nane ve melisa gibi yayılıcıları kendi saksısında tutun, karışık ekimde diğerlerini boğarlar.

Sıcak ve kurak iklim

Burada asıl mesele suyu tutmak. Kekik, lavanta, adaçayı, biberiye zaten bu koşullar için evrimleşmiş bitkilerdir; fazla su onları memnun etmek yerine kökten çürütür. Domates, biber, patlıcan ve kabak bol güneşten memnun olur ama saksı hacmi küçükse toprak öğlene kalmadan kurur. Bu yüzden bitki türüne göre uygun çap tencere seçimi konusu kurak bölgelerde iki kat önemlidir: 10 litrelik bir saksı, 5 litreliğe göre günü kurtaran bir su deposudur. Açık renkli, kalın cidarlı saksılar kökü serin tutar.

Sert kışlı karasal iklim

Kısa yaz, uzun kış. Burada strateji şu: yazlıkları hızlı yetişen çeşitlerden seçin, kışa dayanıklıları kalıcı yapın. Turp, roka, marul, ıspanak ilkbahar ve sonbaharın bitkileridir. Domatesi fideyle başlatın, tohumdan başlarsanız sezona yetişmez. Frenk soğanı, nane ve kuzukulağı köküyle kışı geçirip baharda geri gelir. Balkonda kışlayamayacak biberiye, sardunya gibi türleri kasım gelmeden içeri almak, ev içinde bitki yetiştirme mantığına geçmek gerekir.

Peki nereden başlamalı?

"Hepsini aynı anda mı deneyeyim?" Hayır. İlk sezonda