Bahçe Takvimi: Aylar İçin Ne Yapılmalı
Bahçecilikte en sık duyulan cümlelerden biri şudur: "Fesleğenimi tam zamanında ektim sanıyordum, ama hiç tutmadı." Peki tam zaman ne demek? İşte bu sorunun cevabı, bitkiden çok takvimde saklı. Bahçeciliği ay ay planlama alışkanlığı edindiğinizde, hangi tohumu ne zaman toprağa atacağınızı, saksıyı ne zaman içeri alacağınızı ve gübreyi ne zaman keseceğinizi tahmin etmek zorunda kalmazsınız.
Yeni başlayan biri için takvim neden bu kadar önemli? Çünkü bitkiler bizim boş zamanımıza değil, gün ışığının uzunluğuna ve sıcaklığa göre çalışır. Aralık ayında ektiğiniz domates tohumu çimlenebilir, ama ışık yetmediği için sapı incecik uzar ve devrilir. Aynı tohum Mart'ta çok daha güçlü bir fide verir. Takvim, doğanın ritmini balkonunuza taşımanın en kolay yolu.
Yılın İlk Yarısı: Hazırlık, Ekim ve Hızlı Büyüme
Sezon gerçekten ilkbaharda mı başlıyor? Hayır. İyi bir sezon, kış aylarında kağıt üzerinde başlar. Ocak'ta hiçbir şey ekmeseniz bile yaptığınız hazırlık, Mayıs'taki verimi belirler.
Ocak–Şubat: Kağıt kalem ve temizlik ayları
Bu iki ayda balkon büyük ölçüde boştur, iş de az görünür. Oysa yapılacaklar listesi dolu: geçen yıldan kalan saksıları sabunlu suyla yıkayın, kırık olanları ayırın, budama makası ve el küreği gibi aletlerinizi kontrol edin. Tohum listenizi şimdi çıkarın; hangi bitkiyi kaç saksıda yetiştireceğinizi bilmek, bitki türüne göre uygun çap seçmenizi de kolaylaştırır.
Şubat sonunda soğuğa dayanıklı türler için ilk iç mekân ekimleri yapılabilir: maydanoz, roka, marul, soğan. Pencere önünde ışık azsa ekimi bir hafta geciktirmek, cılız fide yetiştirmekten iyidir.
Mart–Nisan: Asıl ekim penceresi
Balkonda tohum ne zaman toprağa gider? Genel kural, gece sıcaklıklarının 10 derecenin altına düşmemeye başladığı dönemdir. Türkiye'nin büyük bölümünde bu, Nisan ortası ile Mayıs başı arasına denk gelir. Mart ayında domates, biber, patlıcan gibi sıcak sever türlerin tohumlarını iç mekânda viyollere ekin; Nisan'da bunları teker teker büyük saksılara alın.
Nisan aynı zamanda toprak yenileme ayıdır. Geçen yıl kullandığınız harcı olduğu gibi kullanmak yerine, solucan gübresi ve perlit ekleyerek canlandırın. Kalıcı bitkilerde ilk sıvı gübre uygulaması da bu ayda başlar.
Mayıs–Haziran: Büyüme hızlanıyor, bakım artıyor
Bu dönemde bitkiler haftada gözle görülür şekilde büyür. Su ihtiyacı da aynı oranda artar; ancak "daha çok büyüyor, o hâlde daha çok su" mantığı en yaygın sulama hatalarından biridir. Parmağınızı toprağa iki boğum sokun, kuru geliyorsa sulayın.
Haziran'da yaprak bitleri ve kırmızı örümcek görülmeye başlar. İlaç almadan önce yaprakların altını suyla yıkamak, sabunlu su veya neem yağı gibi doğal çözümleri denemek çoğu zaman yeterli olur. Domateste koltuk alma, fesleğende tepe budaması da bu aya girer.
Yılın İkinci Yarısı: Hasat, İkinci Sezon ve Dinlenme
Yaz bitince bahçecilik biter mi? Tam tersi. Eylül–Ekim, birçok yeni başlayan için ilkbahardan bile daha kolay bir dönemdir, çünkü sıcak stresi yoktur.
Temmuz–Ağustos: Hayatta kalma dönemi
Bu aylarda amaç büyütmek değil, korumaktır. Güney cepheli balkonlarda öğle güneşi saksı toprağını 40 derecenin üzerine çıkarabilir. Sulamayı sabah erken saate alın, koyu renkli saksıları açık renkli bir kap içine yerleştirin veya gölgelik kullanın. Nemi tutmak için toprağın üstüne saman, kabuk parçası ya da kuru yaprak serin.
Ağustos sonunda sonbahar ekimleri için tohum hazırlığı yapın: ıspanak, roka, marul, turp, tere. Bu türler serinlikte çok daha lezzetli olur.
Eylül–Ekim: İkinci hasat ve içeri taşıma
Eylül'de sonbahar sebzelerini ekin, yaz bitkilerinden son ürünleri toplayın. Ekim ayı, tropik kökenli iç mekân bitkilerini ve fesleğen gibi soğuğa dayanıksız türleri eve almanın son sınırıdır. İçeri almadan önce yaprakların altını mutlaka kontrol edin; balkondan eve taşınan bir zararlı, tüm iç mekân koleksiyonunuza yayılabilir.
Kasım–Aralık: Gübreyi kesin, sulamayı azaltın
Bitkiler bu dönemde yavaşlar. Büyüme durduğu için gübre vermek kök yakabilir; sulama aralığını iki katına çıkarmak çoğu saksı için doğrudur. Aralık'ta kalan tek işiniz, sezon boyunca neyin işe yaradığını bir deftere not etmek olsun.